พระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อ
| จะกล่าวกลับจับความไปตามเรื่อง | ถึงบาทเบื้องปรเมศพระเชษฐา |
| องค์อภัยมณีศรีโสภา | ตกยากอยู่คูหามาช้านาน |
| กับด้วยนางอสุรีนฤมิต | เป็นคู่ชิดเชยชมสมสมาน |
| ต้องรักใคร่ไปตามยามกันดาร | จนนางมารมีบุตรบุรุษชาย |
| ไม่คลาดเคลื่อนเหมือนองค์พระทรงเดช | แต่ดวงเนตรแดงดูดังสุริย์ฉาย |
| ทรงกำลังดังพระยาคชาพลาย | มีเขี้ยวคล้ายชนนีมีศักดา |
| พระบิตุรงค์ทรงศักดิ์ก็รักใคร่ | ด้วยเนื้อไขมิได้คิดริษยา |
| เฝ้าเลี้ยงลูกผูกเปลแล้วเห่ช้า | จนใหญ่กล้าอายุได้แปดปี |
| จึงให้นามตามอย่างข้างมนุษย์ | ชื่อสินสมุทรกุมารชาญไชยศรี |
| ธำมรงค์ทรงมาค่าบุรี | พระภูมีถอดผูกให้ลูกยา |
| เจียรบาดคาดองค์ก็ทรงเปลื้อง | ให้เป็นเครื่องนุ่งห่มโอรสา |
| สอนให้เจ้าเป่าปีมีวิชา | เพลงศัสตราสารพัดหัดชำนาญ |
| วันหนึ่งนางอสุรีผีเสื้อน้ำ | ออกจากถ้ำเที่ยวหาภักษาหาร |
| จับกระโห้โลมากุมภาพาล | กินสำราญรื่นเริงบันเทิงใจ ฯ |
| * ฝ่ายกุมารสินสมุทรสุดสวาท | ไม่ห่างบาทบิดาอัชฌาไสย |
| ความรักพ่อยิ่งกว่าแม่มาแต่ไร | ด้วยมิได้ขู่เข็ญเช่นมารดา |
| เห็นทรงธรรม์บรรทมสนิทนิ่ง | หนีไปวิ่งเล่นอยู่ในคูหา |
| โลดลำพองลองเชิงละเลิงมา | เห็นแผ่นผาพิงผนิดปิดหนทาง |
| หนักหรือเบาเยาว์อยู่ไม่รู้จัก | เข้าลองผลักด้วยกำลังก็พังผาง |
| เห็นหาดทรายพรายงามเป็นเงินราง | ทะเลกว้างข้างขวาล้วนป่าดง |
| ไม่เคยเห็นเป็นน่าสนุกสนาน | พระกุมารเพลินจิตต์พิศวง |
| ออกวิ่งเต้นเล่นทรายสบายองค์ | แล้วโดดลงเล่นมหาชลาไลย |
| ด้วยหน่อนาถชาติเชื้อผีเสื้อสมุทร | ดำไม่ผุดเลยทั้งวันก็กลั้นได้ |
| ยิ่งถูกน้ำกำลังยิ่งเกรียงไกร | เที่ยวเลี้ยวไล่ขี่ปลาในสาชล |
| ละลอกซัดพลัดเข้าในปากฉลาม | ลอดออกตามซีกเหงือกเสือกสลน |
| เห็นฝูงเงือกเกลือกกลิ้งมากลางชล | คิดว่าคนมีหางเหมือนอย่างปลา |
| ครั้นถามไต่ไม่พูดก็โผนจับ | ดูกลอกกลับกลางน้ำปล้ำมัจฉา |
| ครั้นจับได้ให้ระแวงแคลงวิญญา | เช่นนี้ปลาหรืออะไรจะใคร่รู้ |
| ฉุดกระชากกลากหางขึ้นกลางหาด | แลประหลาดลักษณามีตาหู |
| จะเอาไปให้พระบิดาดู | แล้วลากลู่เข้าในถ้ำด้วยกำลัง |
| ถึงหุบห้องร้องบอกบิตุเรศ | พระลืมเนตรเหลียวหาทั้งหน้าหลัง |
| เห็นลูกลากเงือกน้ำแต่ลำพัง | จากบัลลังก์มาห้ามแล้วถามไป |
| เมื่อกี้เห็นเล่นอยู่ในคูหา | เงือกนี้เจ้าเอามาแต่ข้างไหน |
| พระลูกเล่าตามจริงทุกสิ่งไป | พระตกใจจึงว่าด้วยปราณี |
| แม้นแม่เจ้าเขารู้ว่าแรงนัก | กลัวจะลักลอบพาบิดาหนี |
| จะโกรธเกรี้ยวเคี้ยวเล่นเป็นธุลี | ไม่พอที่ชีวันจะบรรไลย ฯ |
| * สินสมุทรกุมารชาญฉลาด | ฟังพระบาทบิตุรงค์ให้สงไสย |
| จึงทูลถามความจริงด้วยกริ่งใจ | เหตุไฉนจึงจะเป็นเช่นนั้น ฯ |
| * พระฟังคำน้ำเนตรลงพรากพราก | คิดถึงยากยามวิโยคยิ่งโศกศัลย์ |
| แถลงเล่าลูกยาสาระพัน | จนพากันมาบรรทมที่ร่มไทร |
| แม่ของเจ้าเขาเป็นเชื้อผีเสื้อสมุทร | ขึ้นไปฉุดฉวยบิดาลงมาได้ |
| จึงกำเนิดเกิดกายสายสุดใจ | จนเจ้าได้แปดปีเข้านี่แล้ว |
| ไปเปิดประตูคูหาถ้าเขาเห็น | ตายหรือเป็นว่าไม่ถูกเลยลูกแก้ว |
| แม้นสินสมุทรสุดสวาทพ่อคลาดแคล้ว | ไม่รอดแล้วบิตุรงค์ก็คงตาย ฯ |
| * พระโอรสรู้แจ้งไม่แคลงจิตต์ | รำคาญคิดเสียใจมิใคร่หาย |
| ด้วยแม่กลับอัปลักษณ์เป็นยักษ์ร้าย | ก็ฟูมฟายชลนาโศกาไลย ฯ |
| * ฝ่ายเงือกน้ำนอนกลิ้งนิ่งสดับ | กิตติศัพท์สองแจ้งแถลงไข |
| รู้ภาษามนุษย์แน่ในใจ | จะกราบไว้วอนว่าให้ปราณี |
| ค่อนเขยื้อนเลื่อนลุกขึ้นทั้งเจ็บ | ยังมึนเหน็บน้อมประณตบทศรี |
| พระผ่านเกล้าเจ้าฟ้าในธาตรี | ข้าขอชีวิตไว้อย่าให้ตาย |
| พระราชบุตรฉุดลากลำบากเหลือ | ดังหนังเนื้อนี้จะแยกแตกสลาย |
| ทั้งลูกเต้าเผ่าพงศ์ก็พลัดพราย | ยังแต่กายเกือบจะดิ้นสิ้นชีวัน |
| พระองค์เล่าเขาก็พาเอามาไว้ | เศร้าพระไทยทุกข์ตรอมเหมือนหม่อมฉัน |
| ขอพระองค์จงโปรดแก้โทษทัณฑ์ | ช่วยผ่อนผันให้ตลอดรอดชีวา |
| ซึ่งปากถ้ำทำลายลงเสียหมด | ให้โอรสยกตั้งบังคูหา |
| ข้าเห็นอย่างนางมารจะนานมา | จะอาสาเกลี่ยทรายเสียให้ดี |
| หนึ่งพวกพ้องของข้าคณาญาติ | ขอรองบาทบงกชบทศรี |
| แม้นประสงค์สิ่งไรในนที | ที่สิ่งมีจะเอามาสารพัน ฯ |
| * พระฟังเงือกพูดได้ให้สงสาร | จึงว่าท่านคิดนี้ดีขยัน |
| รู้เจรจาสาระพัดน่าอัศจรรย์ | อยู่พูดกันอีกสักหน่อยจึงค่อยไป |
| เราตรองตรึกนึกจะหนีนางผีเสื้อ | แต่ใต้เหนือไม่รู้แห่งตำแหน่งไหน |
| ท่านเจนทางกลางทะเลคะเนใจ | ทำกระไรจึงจะพ้นทรมาน ฯ |
| * ฝ่ายเงือกน้ำคำนับอัภิวาท | ข้าพระบาททราบสิ้นทุกถิ่นฐาน |
| อันน้ำนี้มีนามตามบุราณ | อโนมานเคียงกันสีทันดร |
| เป็นเขตแคว้นแดนที่นางผีเสื้อ | ข้างฝ่ายเหนือถึงมหิงษะสิงขร |
| ข้างทิศใต้ไปจนเกาะแก้วมังกร | หนทางจรเจ็ดเดือนไม่เคลื่อนคลา |
| ไปกลางย่านบ้านเรือนหามีไม่ | สมุทรไทซึ้งซึกลึกนักหนา |
| แต่สำเภาชาวเกาะเมืองลังกา | เขาแล่นมามีข้างอยู่ลางปี |
| ถ้าเสียเรือเหลือคนแล้วนางเงือก | ขึ้นมาเลือกเอาไปชมประสมศรี |
| เหมือนพวกพ้องของเขารู้พาที | ด้วยเดิมทีปู่ย่าเป็นมนุษย์ |
| อายุข้าห้าร้อยแปดสิบเศษ | จึงแจ้งเหตุแถวทางกลางสมุทร |
| แม้นจะหนีผีเสื้อด้วยแรงรุทร์ | เห็นไม่สุดสิ้นแดนด้วยแสนไกล |
| แต่โยคีมีมนต์อยู่ตนหนึ่ง | อายุถึงพันเศษถือเพทไสย |
| อยู่เกาะแก้วพิสดารสำราญใจ | กินลูกไม้เผือกมันพรรณผลา |
| พวกเรือแตกแขกฝรั่งแลอังกฤษ | ขึ้นเป็นศิษย์อยู่สำนักไม่ตักไษย |
| ด้วยโยคีมีมนต์ดลวิชา | ปราบบรรดาภูตพรายไม่กรายไป |
| แม้นพระองค์ทรงฤทธิ์จะคิดหนี | ถึงโยคีเข้าสำนักไม่ตักไษย |
| เผื่อสำเภาเขาซัดพลัดเข้าไป | ก็จะได้โดยสานไปบ้านเมือง |
| แต่ทางไกลไม่น้อยถึงร้อยโยชน์ | ล้วนเขาโขดคิรีรัตน์ขนัดเนื่อง |
| กลางคงคาสาระพัดจะขัดเคือง | จงทราบเบื้องบงกชบทมาลย์ |
| แม้กำลังดังข้าจะพาหนี | เจ็ดราตรีเจียวจึงจะถึงสถาน |
| อสุรีมีกำลังดังปลาวาฬ | ตามประมาณสามวันจะทันตัว |
| ถ้าแก้ไขให้นางไปค้างป่า | ได้ล่วงหน้าไปเสียบ้างจะยังชั่ว |
| จะอาสาพาไปมิได้กลัว | ชีวิตตัวบรรไลยไม่เสียดาย |
| แต่พระองค์ทรงคิดให้รอบคอบ | ถ้าเห็นชอบท่วงทีจะหนีหาย |
| จึงโปรดใช้ให้องค์พระลูกชาย | ไปหาดทรายหาข้าจะมาฟัง ฯ |
| * พระแจ้งความตามคำเงือกน้ำเล่า | ค่อยบันเทาทุกข์สมอารมณ์หวัง |
| จึงว่าพี่มีคุณน้องสักครั้ง | ให้ได้ดังถ้อยคำที่รำพรรณ |
| ซึ่งลูกรักหักหาญให้ท่าโกรธ | จงงดโทษทำคุณอย่างหุนหัน |
| ช่วยไปปิดปากถ้ำที่สำคัญ | จวนสายัณห์ยักษ์มาจะว่าเรา |
| จึงบัญชาว่าเจ้าสินสมุทร | ไปช่วยฉุดศิลาใหญ่ขึ้นให้เขา |
| ขอษะมาตาปู่อย่าดูเบา | ช่วยอุ้มเอาแกออกไปให้สบาย |
| กับลูกน้อยค่อยพยุงจูงเงือกน้ำ | มาปากถ้ำแลเห็นวลชลสาย |
| หวนรำลึกตรึกตรองถึงน้องชาย | พระฟูมฟายชลนาด้วยอาไลย |
| แล้วให้ลูกเลิกศิลาเข้ามาปิด | เห็นมิดชิดมั่นคงไม่สงไสย |
| พระกลับมาตาเงือกเสือกลงไป | ลงที่ในวังวลชลธาร ฯ |
| * ฝ่ายผีเสื้อเมื่อขึ้นมาจากฝั่งน้ำ | จะมาถ้ำเที่ยวหาพฤกษาหาร |
| เก็บลูกไม้ใส่ห่อเห็นพอการ | ทั้งเปรี้ยวหวานสาระพัดแล้วลัดมา |
| เห็นหินปิดเปิดประคูหากว้าง | นิมิตรอย่างนางมนุษย์เสนหา |
| วรพักตรนารีศรีโสภา | ลีลามาเข้าในห้องเห็นสององค์ |
| วางลูกไม้ในห่อให้ลูกผัว | ท้องของตัวเต็มท้องไม่ต้องประสงค์ |
| พระทรงเลือกลูกมะทรางปรางมะยง | ประทานองค์โอรสสู้อดออม |
| ครั้นพลบค่ำทำรักนางยักษ์ร้าย | ประคองกายกอดแอบแนบถนอม |
| ชื่นแต่หน้าอารมณ์นั้นกรมกรอม | แต่คิดอ่านหว่านล้อมจะล่อลวง |
| ไม่เห็นช่องตรองตรึกนึกวิตก | ทุกข์ในอกนั้นสักเท่าภูเขาหลวง |
| พระกอดลูกน้อยประทับไว้กับทรวง | ให้เหงาง่วงงีบหลับระงับไป ฯ |
| * ฝ่ายผีเสื้อเมื่อจะจากพรากลูกผัว | แต่พลิกตัวกลิ้งกลับไม่หลับไหล |
| ให้หมกมุ่นขุ่นคล้ำในน้ำใจ | จนเสียงไก่แก้วขันสนั่นเนิน |
| พอม่อยหลับกลับจิตต์นิมิตต์ฝัน | ว่าเทวัญอยู่ที่เกาะนั้นเหาะเหิน |
| มาสังหารผลาญถ้ำระยำเยิน | แกว่งพเนินทุบนางแทบวางวาย |
| แล้วอารักษ์ควักล้วงเอาดวงเนตร | สำแดงเดชเหาะกลับไปลับหาย |
| ทั้งกายสั่นพรั่นตัวด้วยกลัวตาย | พอฟื้นกายก็พอแจ้งแสงตวัน |
| จึงก้มกราบบาทบงสุ์พระทรงศักดิ์ | แล้วนางยักษ์เล่าตามเนื้อความฝัน |
| ไม่เคยเห็นเป็นวิบัติอัศจรรย์ | เชิญทรงธรรม์ช่วยทำนายร้ายหรือดี ฯ |
| * พระฟังนางพลางนึกคนึงหมาย | ซึ่งฝันร้ายก็เพราะจิตต์เราคิดหนี |
| เห็นจะไปได้ตลอดรอดชีวี | แต่นางผีเสื้อนั้นจะอันตราย |
| พอได้ช่องลองลวงดูตามเล่ห์ | สมคะเนจะได้ไปดังใจหมาย |
| จึงกล่าวแกล้งแสร้งเสเพทุบาย | เจ้าฝันร้ายนักน้องต้องตำรา |
| อันเทวัญนั้นคือมัจจุราช | จะหมายมาดเอาชีวิตริศยา |
| แล้วเสแสร้งแกล้งทำบีบน้ำตา | อนิจจาใจหายเจียวสายใจ |
| แม้สิ้นสูญบุญนางในปางนี้ | ไม่มีที่พึ่งพาจะอาไศรย |
| จะกอดศพซบหน้าโศกาไลย | ระกำใจกว่าจะม้วยไปด้วยกัน |
| นึกจะใคร่เสดาะพระเคราะห์เจ้า | พอบันเทาโทษาที่อาสัญ |
| เหมือนงอนง้อขอชีวิตแก่เทวัญ | กลัวแต่ขวัญเนตรพี่จะมิทำ ฯ |
| * นางผีเสื้อเชื่อถือรื้อประณต | พระทรงยศจงช่วยชุบอุปถัมภ์ |
| ตามตำราสาระพัดไม่ชัดคำ | ช่วยแนะนำอนุกูลอย่าสูญใจ ฯ |
| * พระฟังคำสำราญสำเร็จคิด | จึงว่าผิดสายสมรหาสอนไม่ |
| ตำรานั้นแต่ครั้งตั้งเมรุไกร | ว่าถ้าใครฝันร้ายจะวายปราณ |
| ให้ไปอยู่ผู้เดียวที่ตีนเขา | แล้วอดข้าวอดปลากระยาหาร |
| ถ้วนสามคืนสามวันจะบันดาล | ให้สำราญรอดตายสบายใจ ฯ |
| * ฝ่ายว่านางผีเสื้อก็เชื่อถือ | คิดว่าชื่อสจริตพิสมัย |
| จึงตอบว่าถ้ากระนั้นฉันจะไป | อยู่เขาใหญ่ในป่าพนาวัน |
| พระโฉมยงจงอยู่ในคูหา | เลี้ยงรักษาลูกน้อยคอยหม่อมฉัน |
| จะอดใจให้เหมือนคำที่รำพรรณ | ถ้วนสามวันก็จะมาอย่าอาวรณ์ |
| แล้ววันทาลาองค์พระทรงโฉม | ปลอบประโลมลูกแก้วแล้วสั่งสอน |
| อย่าแข็งนักรักตัวกลัวบิดร | แม้นไม่นอนมารดาจะมาตี ฯ |
| * สินสมุทรสุดแสนสงสารแม่ | ด้วยรู้แน่ว่าบิดาจะพาหนี |
| ให้ห่วงหลังกังวลด้วยชนนี | เจ้าโศกีกราบก้มบังคมคัล |
| บิดาดูรู้แจ้งจึงแกล้งห้าม | จะวอนตามเขาไปไยในไพรสัณฑ์ |
| อยู่เป่าปีตีเกราะเสนาะครัน | แล้วรับขวัญลูกน้อยกลอยฤไทย ฯ |
| * นางผีเสื้อเมื่อแรกก็แปลกจิตต์ | ครั้นทรงฤทธิปลอบลูกชายหายสงไสย |
| จึงรีบออกนอกคูหาแล้วคลาไคล | ไปเขาใหญ่ในป่าพนาวัน ฯ |
| * ฝ่ายองค์พระอภัยวิไลยโฉม | ปลอบประโลมลูกชายจะผ่ายผัน |
| จึงหยับปีที่เป่าเมื่อคราวนั้น | เอาผ้าพันผูกดีแล้วลีลา |
| ให้ลูกรักผลักแผ่นศิลาล้ม | สมอารมณ์รีบออกนอกคูหา |
| เลียบลีลาสหาดทรายชาคงคา | แลชลาล้วนคื่นเสียงครื้นโครม ฯ |
| * ฝ่ายเงือกน้ำสำหรับทะเลลึก | ไม่วายนึกถึงองค์พระทรงโฉม |
| พอแจ่มแจ้งแสงทองผ่องโพยม | ปลอบประโลมลูกเมียเข้าเคลียคลอ |
| จะไปลอยคอยองค์ทรงสวัสดิ์ | ให้สมนัดซึ่งสัญญาเธอมาหนอ |
| แล้วออกจากวลวังไม่รั้งรอ | ค่อยเคลื่อนคลายว่ายคลอกันไคลคลา |
| พอเห็นองค์ทรงยศโอรสราช | อยู่ชายหาดพร้อมกันก็หรรษา |
| จึงชวนลูกสาวนั้นกับภรรยา | คลานขึ้นมาชายฝั่งแล้วบังคม ฯ |
| * พงศ์กษัตริย์ทัศนานางเงือกน้อย | ดูแช่มช้อยโฉมเฉลาทั้งเผ้าผม |
| ประไพพักตรลักษณ์ล้ำล้วนขำคม | ทั้งเนื้อนมนวลเปล่งออกเต่งทรวง |
| ขนงเนตรเกศกรอ่อนสอาด | ดังสุรางค์นางนาฎในวังหลวง |
| พระเพลินพิศคิดหมายเสียดายดวง | แล้วหนักหน่วงนึกที่จะหนีไป |
| จึงตรัสว่าตาเงือกมาคอยรับ | ช่างสมกับวาจาจะหาไหน |
| เราล่อลวงนางผีเสื้อก็เชื่อใจ | เดี๋ยวนี้ไปแรมทางกลางอรัญ |
| ช่วยเมตตาพาตรงไปส่งที่ | พระโยคีมีเวทวิเศษขยัน |
| กลางคงคาปลาร้ายก็หลายพรรณ | จะป้องกันไภยพาลประการใด ฯ |
| * เงือกผู้เฒ่าเคารพอภิวาท | ขอรองบาทบริรักษ์จนตักไษย |
| เสด็จขึ้นทรงบ่าจะพาไป | พรหน่อไทให้ขี่ภริยา |
| อันอำนาจชาติเชื้อผีเสื้อน้ำ | ปลาไม่กล้ำกรายกลัวทั่วทิศา |
| ด้วยกลิ่นอายคล้ายท่าผู้มารดา | เมื่อจับข้าข้าจึงอ่อนหย่อนกำลัง |
| สัตว์ในน้ำจำแพ้แก่ผีเสื้อ | เปรียบเหมือนเนื้อเห็นพยัคฆ์ให้ชักหลง |
| อย่าเกรงไภยในชลที่วลวัง | ขึ้นนั่งยังบ่าข้าจะพาไป ฯ |
| * พงศ์กษัตริย์ตรัสชวนสินสมุทร | สอนให้ขุตรขอษะมาอัชฌาไสย |
| พระทรงบ่าเงือกน้ำงามวิไลย | พระหน่อไทยขอษะมาขึ้นบ่านาง |
| เงือกประคองสององค์ลงจากฝั่ง | มีกำลังลีลาสค่อยวาดหาง |
| ค่อยฟูฟ่องล่องน้ำไปท่ามกลาง | ลูกสาวนางเงือกงามตามลีลา ฯ |
| * พระโฉมยงองค์อภัยมณีนาถ | เพลินประพาสพิศดูหมู่มัจฉา |
| เหล่าฉลามล้วนฉลามตามกันมา | ค่อยเคลื่อนคลาคล้ายคล้ายในสายชล |
| ฉนากอยู่คู่ฉนากไม่จากคู่ | ขึ้นฟ่องฟูพ่นฟองลอองฝน |
| ฝูงพิมพาพาฝูงเข้าแฝงวล | บ้างผุดพ่นฟองน้ำบ้างดำจร |
| กระโห้เรียงเคียงกระโห่ขึ้นโบกหาง | ลอยสล้างกลางกระแสแลสลอน |
| มังกรเกี่ยวเลี้ยวบอดกอกมังกร | ประชุมซ่อนแฝงชลขึ้นวนเวียน |
| ฝูงม้าน้ำทำท่าเหมือนม้าเผ่น | ขึ้นลอยเล่นเลี้ยวลัดฉวัดเฉวียน |
| ตะเพียนทองล่องน้ำนำตะเพียน | ดาษเดียรดูเพลินจนเกินมา |
| เห็นละเมาะเกาะเขาเขียวชะอุ่ม | โขดตะคุ่มเคียงเคียงเรียงรุกขา |
| จะเหลียวซ้ายสายสมุทรสุดสายตา | จะแลขวาควันคลุ้มกลุ้มโพยม |
| จะเหลียวดูสุริย์แสงเข้าแฝงเมฆ | ให้วิเวกหวาดองค์พระทรงโฉม |
| ฟังสำเนียงเสียงคลื่นดังครึ้นโครม | ยิ่งทุกข์โทมนัสในฤไทยทวี |
| พอเย็นย่ำค่ำพลบลงโพล้เพล้ | ท้องทะเลมืดมัวทั่ววิถี |
| พระห้ามเงือกสองราด้วยปราณี | ประเดี๋ยวนี้ลมกล้าสลาตัน |
| เห็นละเมาะเกาะใหญ่ที่ไหนกว้าง | หยุดเสียบ้างให้สบายจึงผายผัน |
| เราหนีนางมาได้ก็ไกลครัน | ต่อกลางวันจึงค่อยไปให้สำราญ ฯ |
| * ตาเงือกน้ำซ้ำสอนพระทรงศักดิ์ | ยังใกล้นักอย่าประมาททำอาจหาญ |
| นางรู้ความตามมาไม่ช้านาน | จะพบพานพากันตายวายชีวัน |
| อันตาข้าถ้าค่ำเห็นสว่าง | ทั้งเดินทางเรี่ยวแรงแข็งขยัน |
| ถ้าแดดกล้าตามัวเป็นหมอกควัน | จะผายผันล่วงทางไปกลางคืน |
| แล้วว่ายแหวกแบกองค์พงศ์กษัตริย์ | พลางสบัดโบกหางไปกลางคลื่น |
| สลาตันลั่นพิลึกเสียงครึกครื้น | จนดึกดื่นรีบรุดไม่หยุดเลย |
| ครั้นรุ่งเช้าเข้าเกาะเสาะลูกไม้ | พระลูกให้บิตุรงค์ทรงเสวย |
| เงือกก็หาอาหารกินตามเคย | แล้วรีบเลยล่วงไปในคงคา ฯ |
| * ฝ่ายนางผีเสื้อสมุทรที่สุดโง่ | ไปนั่งโซเซาอยู่ริมภูผา |
| ขอชีวิตพิษฐานตามตำรา | ต้องอดปลาอดนอนอ่อนกำลัง |
| ได้สามวันรันทดสลดจิตต์ | เจียนชีวิตจะเด็ดดับไม่กลับหลัง |
| อุส่าห์ยืนฝืนใจให้ประทัง | ค่อยเซซังซวนทรงไม่ตรงตัว |
| เห็นลูกไม้ในป่าคว้าเข้าปาก | กำลังอยากยืนขยอกจนกลอกหัว |
| ที่มืดอดหน้าตาลายค่อยหามัว | คิดถึงผัวเหยาะย่างมากลางไพร |
| ถึงประตูคูหาเห็นเปิดอยู่ | เอ๊ะอกกูเกิดเข็ญเป็นไฉน |
| เข้าในห้องมองเขม้นไม่เห็นใคร | ยิ่งตกใจเพียงจะดิ้นสิ้นชีวี |
| แลดูปี่ที่เป่าเล่าก็หาย | นางยักษ์ร้ายรู้ว่าพากันหนี |
| เสียน้ำใจในอารมณ์ไม่สมประดี | สองมือตีอกตูมฟูมน้ำตา |
| ลงกลิ้งเกลือกเสือกกายร้องไห้โร่ | เสียงโฮโฮดังก้องห้องคูหา |
| พระรูปหล่อพ่อคุณของเมียอา | ควรหรือมาทิ้งขว้างหมองหมางเมีย |
| ทั้งลูกน้อยกลอยใจไปด้วยเล่า | เหมือนควักเอาดวงใจน้องไปเสีย |
| ถึงแปดปีนี่แล้วไม่แคล้วคลาด | เคยร่วมอาสน์อกอุ่นพ่อคุณเอ๋ย |
| ตั้งแต่นี้น้องจะได้ผู้ใดเชย | เหมือนพระเคยคู่เคียงเมื่อเที่ยงคืน |
| เสียแรงรักหนักหนาอุส่าห์ถนอม | สู้อดออมสาระพัดไม่ขัดขืน |
| ช่างกระไรใจจืดไม่ยืดยืน | นางสอื้นอ้าปากจนรากเรอ |
| ด้วยแรงน้อยถอยทบสลบหลับ | แล้วก็กลับพลิกฟื้นตื่นเผยอ |
| ร้องเรียกลูกผัวเฟือนเหมือนละเมอ | ไม่เห็นเธอทอดกายดังวายปราณ |
| ระกำอกหมกมุ่นหุนพิโรธ | กำลังโกรธกลับแรงกำแหงหาญ |
| ประหลาดใจใครหนอมาก่อการ | ช่างคิดอ่านเอาคู่ของกูไป |
| ศิลานี้ที่มนุษย์จะเปิดนั้น | สักหมื่นดันก็ไม่เกรงข่มเหงกู |
| พลางรำพึงถึงจะไปไม่ไกลนัก | จะตามหักคอกินเหมือนชิ้นหมู |
| โมโหหุนผลุนออกนอกประตู | เที่ยวตามดูรอยลงในคงคา |
| กระโดดโครมโถมว่ายสายสมุทร | อุตลุดดำด้นเที่ยวค้นหา |
| ไม่เห็นผัวคว้าไปได้แต่ปลา | ควักลูกตาสูบเลือดด้วยเดือดดาล |
| ค่อยมีแรงแผลงฤทธิคำรณร้อง | ตะโกนก้องเรียกหาโยธาหาญ |
| ฝ่ายปีศาจราชทูตภูตพรายพาล | อลหม่านขึ้นมาหาในสาชล |
| อสุรีผีเสื้อจึงซักถาม | มึงอยู่ตามเขตแขวงทุกแห่งหน |
| เห็นมนุษย์นวลลอองทั้งสองคน | มาในวลวังบ้างหรืออย่างไร ฯ |
| * ผ่ายพวกผีที่อยู่ทิศทักษิณ | ครั้นได้ยินจึงแจ้งแถลงไข |
| เห็นเงือกพามนุษย์รีบรุดไป | ข้างทิศใต้แต่เมื่อคืนวานซืนนี้ |
| ข้านึกร้ายหมายจะก็ขามเด็ก | ด้วยลูกเล็กเหลือตัวไม่กลังผี |
| เห็นจะไปได้ครันจนวันนี้ | ด้วยท่วงทีรีบร้อนไม่นอนใจ ฯ |
| * นางผีเสื้อเหลือโกรธโลดทะลึ่ง | โตดังหนึ่งยุคุนธร์ขุนไศล |
| ลุยทะเลโครมครามตามออกไป | สมุทรไทแทบจะล่มถล่มทลาย |
| เหล่าละเมาะเกาะขวางหนทางยักษ์ | ภูเขาหักหินหลุดซุดฉลาย |
| เสียงครึกครื้นคลื่นล้มขึ้นกลุ้มกาย | ผีเสื้อร้ายรีบรุดไม่หยุดยืน ฯ |
| * ฝ่ายพระอภัยมณีซึ่งหนียักษ์ | กับลูกรักเงือกน้ำไปตามคลื่น |
| บรรลุทางกลางชลาได้ห้าคืน | เห็นทมื่นมาข้างหลังดังสะเทือน |
| จึงถามเงือกว่าไฉนจึงไหวหวั่น | สลาตันลมใหญ่ก็ไม่เหมือน |
| ไม่เห็นแสงสุริยันตวันเดือน | เป็นคลื่นเคลื่อนคลอนลั่นสนั่นดัง ฯ |
| * ฝ่ายเงือกน้ำสำเหนียกแน่ในจิตต์ | คือว่าฤทธิ์ยักษ์ร้ายมาภายหลัง |
| ด้วยเดชนางยักษ์ขินีมีกำลัง | ชีวิตครั้งนี้เห็นไม่เป็นตน |
| จึงทูลองค์พระอภัยว่าใช่อื่น | เสียงครึกครื้นมารนางมากลางหน |
| คงทันกันวันนี้หนีไม่พ้น | เห็นสุดจนจำม้วยลงด้วยกัน ฯ |
| * พระอภัยใจหายไม่วายเหลียว | ให้เปล่าเปลี่ยวนัยนาเพียงอาสัญ |
| แต่มานะกษัตริย์สู้กัดฟัน | อุส่าห์กลั้นกลืนน้ำตาแล้วพาที |
| จะไปไหนไม่พ้นผีเสื้อน้ำ | วิบากกรรมจะสู้อยู่เป็นผี |
| ท่านส่งเราเข้าที่เกาะละเมาะนี้ | แล้วรีบหนีไปในน้ำแต่ลำพัง |
| แล้วว่าแก่สินสมุทรสุดที่รัก | แม้นนางยักษ์จะมารับจงกลับหลัง |
| อันตัวพ่อขอตายวายชีวัง | กรรแสงสั่งลูกยาด้วยอาไลย ฯ |
| * สินสมุทรมิได้กลัวกลับหัวร่อ | ลูกไม่ขอจากพระองค์อย่าสงไสย |
| แม้มารดามาตามจะห้ามไว้ | พระรีบไปก่อนข้าอย่าปรารมภ์ |
| ลูกจะค่อยลอยตามแต่ห่างห่าง | อยู่ต้นทางจะได้พบประสบสม |
| แล้วเผ่นโผนโจนลงทะเลลม | พระปรารมภ์เรียกไว้ก็ไม่ฟัง |
| เที่ยวดำด้นค้นหามัจฉาใหญ่ | พอจับได้ปลาอินทรีขึ้นขี่หลัง |
| เสียงโผงผางกลางน้ำแต่ลำพัง | ค่อยลอยรั้งรอมาในวาริน ฯ |
| * ฝ่ายผีเสื้อสมุทรไม่หยุดหย่อน | ครั้นลุยอ่อนอุส่าห์ว่ายสายกระสินธุ์ |
| กำลังน้อยถอยถดด้วยอดกิน | เจียนจะสิ้นชีวาในสาคร |
| ได้สามวันทันผัวกับลูกน้อย | เห็นเลื่อนลอยลิบลิบยิ่งถีบถอน |
| กระโจมโจนโผนโผชโลธร | คลื่นกระฉ่อนฉาดฉานสะท้านมา ฯ |
| * ฝ่ายเงือกน้ำกำลังก็สิ้นสุด | ครั้นจะหยุดยักษ์ไล่ใกล้นักหนา |
| เรียกลูกสาวคราวนี้พ่อจะมรณา | เจ้าช่วยพาภูวไนยไปให้พ้น |
| นางเงือกน้อยสร้อยเศร้าเข้ามาผลัด | แบกกษัตริย์ว่ายเสือกเสลือกสลน |
| กำลังสาวคราวด่วนด้วยจวนจน | ออกกลางชลโบกหางผางผางไป ฯ |
| * สินสมุทรหยุดอยู่ดูนางยักษ์ | เห็นผิดพักตรมารดาน่าสงไสย |